TIBBİ FARMAKOLOJİ UZMANLIK EĞİTİM PROGRAMI
TANITIMI VE HEDEFLER
PROGRAM TANITIMI
Sakarya Üniversitesi Tıp Fakültesinde Tıbbi Farmakoloji Uzmanlık Eğitimi Programı Ocak 2026 itibariyle 2 profesör unvanına sahip eğiticiler tarafından yürütülmektedir.
Prof. Dr. Mehmet Emin BÜYÜKOKUROĞLU (Anabilim Dalı Başkanı)
Prof. Dr. Pelin TANYERİ (İdari Sorumlusu, Eğitim Sorumlusu)
Anabilim Dalı Öğretim Üyelerimiz, değişik kliniklerle ve farklı üniversitelerle ortak yürütülen çalışmalar ile deneysel in-vivo ve in-vitro birçok araştırmada yer almış ve bu çalışmalar uluslararası ve ulusal bilimsel dergilerde yayınlanmıştır. Sakarya Eğitim ve Araştırma Hastanesi “Farmakovijilans İrtibat Noktası” sorumlusu ve Sağlık Bilimleri Bilimsel Araştırmalar Etik Kurulu, Hayvan Deneyleri Yerel Etik kurulu ve Sakarya Üniversitesi Sağlık Bilimleri Etik Kurullarında başkan ve üye olarak öğretim üyelerimiz görev almaktadır.
ANABİLİM DALI ÇALIŞMA KONULARI
Anabilim Dalımızda kuruluşundan beri temel ve klinik farmakoloji alanlarındaki pek çok konuda araştırma yapılmaktadır. Bu bağlamda başlıca araştırma alanları; Nöropsikofarmakoloji, toksikoloji ve klinik farmakolojidir.
Eğitim Ortamları ve Donanımı:
Mezuniyet Öncesi Eğitim:
Anabilim Dalında farklı fakültelerde mezuniyet öncesi eğitim programları uygulanmaktadır. Tıp Fakültesi’nde Dönem III öğrencilerine Tıbbi Farmakoloji; Diş Hekimliği Fakültesi’nde Dönem III öğrencilerine Tıbbi Farmakoloji; Sağlık Bilimleri Fakültesi’nde Hemşirelik ve Ebelik öğrencilerine Tıbbi Farmakoloji dersleri verilmektedir.
Mezuniyet Sonrası Eğitim:
Tıpta Uzmanlık Öğrencilerinin Eğitim Süreci; Tıpta Uzmanlık öğrencileri teorik derslere, laboratuvar çalışmalarına, seminerlere, literatür saatlerine aktif olarak katılmaktadırlar. Asistanlarımızın eğitim gördüğü in-vivo ve in-vitro araştırmalar yapılabilen eğitim ve araştırma laboratuvarı (Psikofarmakoloji ve in vitro lab) ve Amatem Toksikoloji laboratuvarı bulunmaktadır. Ayrıca gebelikte İlaç kullanımı konusunda konsültasyon hizmetimize de asistanlarımız aktif olarak katılmaktadırlar.
Anabilim Dalımız Deneysel Araştırma Laboratuvarları’nda (Psikofarmakoloji ve in vitro lab) hastalıkların mekanizmaları ve özellikle tedavilerine yönelik deneysel çalışmalar gerçekleştirilmektedir. Deney hayvanlarında oluşturulmuş hastalık modellerinde özellikle nöropsikofarmakoloji, ağrı ve inflamasyon ve in vitro organ banyolarında hastalık ve semptomlara yönelik yeni tedaviler ile ilaçların yan ve metabolik etkilerine yönelik bilimsel araştırmalar yapılmakta, uzmanlık öğrencilerimiz bu çalışmalara katılmaktadır.
Uzmanlık öğrencilerimiz, Amatem toksikoloji laboratuvarında uyuşturucu ve uyarıcı madde analizi ve başta immunsupressif (bağışıklık sistemini baskılayıcı) ve antiepileptik ilaçlar olmak üzere ilaçların terapötik izlemini yapan Beckman Coulter marka tam otomatik analiz sistemi AU 480 cihazı, LCMS ve HPLC cihazlarını kullanarak birebir analiz yapmayı gerçekleştirmekte ve elde edilen sonuçlar doğrultusunda hastaların tedavilerinin yönlendirilmesinde danışmanlık hizmetini yürütmektedirler. Ayrıca terapötik ilaç izlemi, klinik uygulamalarda doz önerileri, ilaçların beklenmeyen yan ve toksik (zehirlenmeye yol açan) etkileri, ilaçlar arası etkileşmeler ile gebelik ve laktasyonda ilaç kullanımına ilişkin konsültasyon hizmetini de yürütmektedirler.
Uzmanlık Programı mezunları farklı üniversitelerde araştırmacı ve akademisyen olarak, Sağlık Bakanlığı’na bağlı birimler ve hastaneler, Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu, Türkiye Halk Sağlığı Kurumu, ilaç endüstrisi, ilaç danışmanlık şirketleri ve meslek örgütlerinde görev alabilirler.
1) Psikofarmakoloji ve İn Vitro Laboratuvar:
1.1-Ethovision Video Tracking Behavioral System (Yazılım):
Davranış deneylerinin otomasyonu için kullanılan çok yönlü bir video görüntüleme ve izleme sistemidir. Hayvanın Etovizyona bağlı sistemlerdeki (tank, labirentler, silindirdeki) her hareketi kamera sistemi ile otomatik olarak kaydedilir ve bilgisayarda otomatik olarak değerlendirilir. Etovizyonun sağladığı birçok kolaylık vardır; Bağımsız değişkenlerin tanımlanması, arena ve zon dizaynı, dataların tanımlanması ve elde edilmesi, farklı hayvanların farklı arenalarda aldığı yol, bu yolun gözlenmesi için kullanılan araçlar ve analiz parametrelerinin hesaplanması bunlardan bazılarıdır. Etovizyon ile arena farklı boyutta ve şekillerde çok sayıda zonlara bölünebilir, böylece nesnelerin alandaki pozisyonları ve obje çevresindeki alanlar doğru olarak tanımlanabilir ve hayvanların pozisyon ve hareketleri ölçülür.
1.2-Lokomotor Aktivite - Kameralı Kabin
Davranış deneylerinde yalancı negatif ve yalancı pozitif sonuçların engellenmesi amacıyla öncelikle hayvanların lokomotor aktiviteleri değerlendirilir.
Kamera yardımıyla Etovizyon sistemine hayvanın lokomotor aktivitesiyle ilgili hangi parametrelerine bakmak istiyorsak onlar aktarılır. (Ör: distance travelled, number of movement gibi)
1.3-Morris Water Maze (Yüzme Tankı):
Hipokampusa bağlı mekânsal (spatial) öğrenme belleği ölçer. Bu cihaz 90 cm çapında ve siyah bilyeler veya boya kullanılarak opak hale getirilen 22 C dereceye ısıtılmış su ile doldurulan dairesel bir havuzdan oluşmaktadır.
1.4- Forced Swimming Silindirleri (zorunlu yüzdürme silindirleri)
Sıçanlarda ilaçların antidepresan-benzeri etkilerini araştırmak amacıyla, zorunlu yüzme testi (ZYT) kullanılır.
1.5- Radial Maze Düzeneği (ışınsal kollu labirent)
Uzaysal öğrenme belleği ölçmek üzere kullanılan bir düzenektir.
Deney cihazı 72 cm yüksekliğinde 8 kollu bir yükseltilmiş labirenttir.44cm çapında santral sirküler bir platformdan ışınsal tarzda uzanan, 32cm uzunluğunda ve 5 cm genişliğinde 8 tane koldan oluşmaktadır. Her bir kol, kenarı 8cm’lik kare şeklinde distal platformlara açılır.
1.6- Elevated Plus Maze (+ labirent Düzeneği)
Hem ilaçların kaygı verici (anksiyojenik) ve kaygı giderici (anksiyolitik) etkilerinin hem de öğrenme bellek üzerine etkilerinin araştırılması amacıyla (+) labirent testi uygulanmaktadır. Bu labirent 10 x 10 cm boyutlarında bir merkez etrafında karşılıklı iki açık (50 x 10) iki kapalı (50 x 10 x 40) kolu bulunan, yerden 50 cm yükseklikte bir düzenektir.
1.7- Pasif Sakınma Cihazı
Amigdala bağımlı emosyonel (duyusal) belleği ölçer.
Bu düzenek iki bölmelidir.
Bölmelerden biri karanlık ve hayvana elektrik şoku uygulanmasına uygun şekilde tasarlanmıştır.
Diğeri aydınlık ve hayvanın elektrik şoku almadığı bölmedir.
1.8- Hot Plate Cihazı
Analjezik aktivitenin taranması için kullanılır.
52±0.5 0C’ye ısıtılmış metal yüzey üzerine bırakılan farelerin arka ayaklarını yalama süreleri saptanır.
1.9- Tail Flick Cihazı
Analjezik aktivite taranması için kullanılır.
Kuyruğa radyan ısı verilir (ışıkla), kuyruğunu çekme süresi kaydedilir.
1.10- 4 Kanallı İnvitro Organ Banyosu Sistemi, Bilgisayarlı Veri Kayıt Sistemi
Vücut haricine çıkarılmış bir organın veya dokunun fizyolojik solüsyon içinde çalıştırıldığı ve dokuların aktif maddelere karşı reaksiyonlarının incelendiği deneyleri yapmak için izole organ banyoları kullanılır.
Vücuttan izole edilen dokular (İzole arter, ileum, duodenum, Mide fundus düz kası, Mesane detrusor düz kası, Penil kavernosal düz kas, Vas deferens, Özofagus, Alt özofagus sfinkter düz kası) izole organ banyolarına asılarak fizyolojik solüsyon içinde yaşatılır.
1.11-Rota Rod Cihazı
İlaçların motor koordinasyon üzerine etkilerini incelemek için kullanılır.
Disk yarıçapı 5,6 cm, Disk çevresi: 17.6 cm. Her bir disk dijital saate sahip. Bu saat; saat, dakika, saniye ve salise düzeyinde süreyi ölçebilmektedir. Deney hayvanı cihazdan düştüğü an, dijital saat otomatik olarak duracak şekilde bir düzenek mevcuttur. Dolayısı ile deneyler, süre yönünden, hatasız kabul edilebilecek bir şekilde yapılmaktadır. Disklerin hızı: 4, 8, 12, 16, 20, 24, 28, 32, 36 ve 40/dk olacak şekilde ayarlanabilir özelliktedir.
2)AMATEM Toksikoloji Laboratuvarı
AMATEM Toksikoloji Laboratuvarı, uyuşturucu ve uyarıcı madde analizi ve başta immunsupressif ve antiepileptik ilaçlar olmak üzere ilaçların terapötik izlemini yapan AU 480 cihazının yanında LC-MS/MS ve HPLC cihazları gibi yüksek hassasiyetli farmakolojik analizler için gerekli olan modern cihaz altyapısına sahiptir.
2.1 AU 480 Cihazı:
Beckman Coulter marka tam otomatik analiz sistemi ile Amfetamin, Benzodiazepin, Barbiturat, Kokain, Opiat, Marijuana, Ekstazi, Buprenorfin, 6 asetil morfin, ETG, Bonzai 1,2,3 gibi uyuşturucu ve uyarıcı maddelerin idrardaki metabolitlerinin analizlerinin yanında metotreksat, takrolimus, fenitoin, karbamazepin, lityum, valproik asid ….gibi ilaçların kan ilaç düzeyi analizlerinde kullanılmaktadır.
2.2 LC-MS/MS Cihazı:
Kromatografik yöntemle analiz yapan LCMS Cihazının LC Ünitesi, Yüksek basınçlı sıvı kromatografisi ile örneklerin ayrıştırılmasını sağlar, MS/MS Dedektörü ise Kütle spektrometresi ile moleküler düzeyde tanımlama ve miktar tayini yapar. Veri toplama ve işleme süreçleri için ise gelişmiş laboratuvar yazılımı kullanılmaktadır. Amfetamin, Benzodiazepin, Barbiturat, Buprenorfin, Ekstazi, Opiat, Kannabinoidler, Sentetik kannabinoidler gibi yaklaşık 140 parametrenin idrarda metabolitlerinin analizi yapılmaktadır.
2.3 HPLC Cihazı -Shimadzu i-Series LC-2050C (Liquid Chromatograph)
Kronik alkol bağımlılığının tanısında karbohidrat deficient transferrin (CDT) analizlerinde yüksek performanslı sıvı kromatografisi (HPLC) analizlerinde kullanılmaktadır.
Bisialo transferrin ve asialo transferrin CDT yi oluşturur ve kronik alkol alanlarda (en az 2 hafta) bu değer yükselir. HPLC yönteminin örnek hazırlama aşamalarında zor ve komplike manuel aşamaları bulunmaktadır, uygulaması zor ve zahmetli olsa da spesifitesi ve sensitivitesi yüksektir.
27 Ocak 2026